آرایههای ادبی:درس 1 تا 12
بخش اول:مقدمات
- درس 1:معمولا داوطلبان رشته علومانسانی با اصطلاحات این درس آشنایی دارند ولی برخی از دانشآموزان با تخلص در شعرآشنا نیستند كه باید به آن در این درس پرداخته شود.
- درس 2:مطالب راجع به انواع هجاها (كوتاه، بلند و كشیده) از نكات پایهایعروض در شعر فارسی است. پس برای آنكه بعدها با مشكلی مواجه نشوید، این مطالب را ازهمین حالا بیاموزید. البته این مطالب در كتاب ادبیات فارسی(1) هم در بخش عروض،بهگونهای دیگر مطرح شدهاند.
بخش دوم:قالبهای شعرفارسی
بهطور كلی سعی كنید شاعران نامدار هر قالب را بشناسید. در این بخش حتمابه پاورقیها و توضیحات آنها توجه كنید و سعی كنید آموختههای خود را هرگاه شعریمیخوانید در آن شعر اعمال كنید. این میتواند تمرین خوبی برای شما باشد.
- درس 3:ویژگیهای قصیده، روزگار اقتدار آن (قرون 3 تا6) و بخشهای یك قصیده از نكات مهم قالب قصیدهاند گونههای مختلف غزل (عاشقانه،عارفانه، اجتماعی) و نامداران هرگونه را بهخاطر داشته باشد.
- درس 4:به تفاوت ترجیح بند و تركیب بند و مضامین هر یكدقت كنید.
- درس 5:بنیانگذار مسمط منوچهریدامغانی است و هر بخش آن نام خاصی دارد كه باید با آن آشنا باشید.
در مسمطتضمینی تعداد رشتهها تابع تعداد بیتهای غزل است. پس با دانستن تعداد ابیات هررشته و تعداد ابیات غزل، میتوان تعداد كل ابیات را پیدا كرد.
در مثنوی حتمادرون مایههای مثنوی و مثالهای هر مورد را خوب بخوانید.
درس 6:تفاوت رباعی و دوبیتی از سوالهای رایج است. پس بهآن توجه كنید.
به نقش مستزاد در شكلگیری شعرنیمایی و ویژگیها و تاریخچه ابداعاین نوع شعر توجه كنید.
بخش سوم:بیان
سعیكنید آرایههای این بخش را در كتب ادبیات عمومی خود هم پیاده كنید.
- درس 9:معمولا اكثردانشآموزان با تشبیه، تشبیه بلیغ اضافی و تشبیه بلیغ اسنادی آشنا هستند ولی درتشبیه مركب به مشكل برمیخورند. اگر شما هم اینگونه هستید به درس 10 كتاب رجوع كنیدو با یادگیری مثالها و انجام خودآزمایی درس، مشكل خود را بهبود بخشید.
- درس 11 و 12:این دو درس به هم پیوستهاند و اگر با همآموخته شوند بهتر است. به مقالهای متن هر دو درس دقت كنید. احتمال دارد كه سوالاتاز همین مثالها طرح گردد.
كتاب تاریخ ادبیات (2):كل كتاب
در تاریخ ادبیات سعی كنید كه محتوا و شاخصههر بخش و دوره را بهخوبی درك كنید سپس با مرتبط كردن شاعر نامی آن دوره به سایرشاعران، ویژگیهای شعری آنان را بفهمید و سپس به یادگیری سایر ویژگیها مثل آثار هرشاعر بپردازید. نكته دیگر آنكه، چون حجم مطالب این كتاب زیاد است سعی كنید با كلیدواژهها یا خلاصههای كوتاهی كه به مرور تهیه میكنید، كار مطالعه را در ماههایپایانی برای خود آسان كنید.
كتاب ادبیات فارسی (1):درس 1 تا 11
- بخش اول:قافیه
درس 1 و 2: در این بخش به قواعد قافیه و استثناهای آن توجه كنید كه بسیارمهماند. قافیه درونی و عیوب قافیه هم بارها در تستها مشاهده شدهاند.
- بخش دوم:عروض
درس سوم:انواع هجا را كه در كتاب آرایهدیدیم، در اینجا بهگونهای مفصلتر آمده. سعی كنید برای تعیین وزن از 4 قاعدهایكه در زیر به عنوان قواعد تعیین وزن آمده پیروی كنید.
درس چهارم:تقطیع به اركان براساس كار تعیین وزن و بحر یكشعر است پس باید اركان شعر فارسی را بهخوبی بشناسید.
درس پنجم:شاید نتوان كنكور سراسری یافت كه در آن ازاختیارات شاعری، تستی نیامده باشد. بهتر است این نمودار را بهخاطربسپارید:
اختیاراتشاعری:
1- زبانی
1-1 امكان حذف همزه
1-2 تغییركمیت مصوتها
1-2-1 بلند تلفظ كردن مصوتهای كوتاه
1-2-2 كوتاه تلفظ كردن مصوتهای بلند
2- وزنی
2-1 بلند بودن هجایپایانی
2-2 آوردن «فاعلاتن» به جای «فعلاتن» در اولوزن
2-3 آوردن «فع لن» به جای «فعلن» در میانهمصراع قلب
شما باید با خواندن این درس بر تمام این اختیارات مسلط گردید،ولی اختیار قلب از سایر اختیارات مهمتر است. بهتر است كاملا با مثالهای متن كتابآشنا باشید چرا كه ممكن است سوال كنكور، یكی از همین مثالها باشد.
درس هفتم:با آنكه نام بحرها و اوزان، در پاورقی آمده ولیلازم است كه حتما آنها را بدانید.
درس هشتم:ویژگیهای اوزان دوری بسیار مهمند. همچنین باید اوزان نامناسب برای برخی مفاهیم ومثال هركدام را كه زیر عنوان هماهنگی وزن و محتوا آمده بهخوبی بخوانید.
درس نهم:به ویژگیهای بحر طویل و انواع وزن شعر درزبانهای مختلف كاملا دقت كنید.
- بخشسوم:نقد ادبی
درسدهم و یازدهم:به انواع نقد ادبی و تعاریف آن دقت كنید، بهویژه مثالهاییكه در متن برای هر نوع نقد آمده بهخوبی دقت كنید.
در ادامه بیشتر با نقد ادبیآشنا خواهید شد.